Panama - Kolombiya Arasında (Darien Ormanında) Düşen Boeing 737 (Copa Airlines)

Tarih                     : 6 Haziran 1992

Rota                     : Panama City (Panama) – Cali (Kolombiya)

Şirket                   : Copa Airlines (Panama)

Uçak Modeli          : Boeing-737

Kaza Yeri              : Darien Ormanı (Panama - Kolombiya arasında)

Ölü Sayısı             : 47 (40 yolcu 7 mürettebat)

Bu ilk düşen panama uçağıdır.

Kaza sonrasında kokpit kayıt cihazı inceleniyor ama kayıt cihazının 2 gün önceki uçuşa ait olduğu anlaşılıyor çünkü içindeki bantı kopmuş.

Uçaklarda gyro (jiroskop) vardır ve bu gyro ile uçağın yere göre yatay konumu belirlenir. Daha doğrusu uçağın yere göre hangi açıda bulunduğunu gösterir. Karşıda ufuk çizgisi görünürken uçağın konumu rahatça anlaşılabilir. Ufuk çizgisi dümdüz görünüyorsa yere tam parallel gidiyoruzdur. Ancak örneğin ufuk çizgisini sol üstten sağ alta doğru görüyorsak demekki uçak sola doğru yatmış (açılı) vaziyette gidiyordur.

Uçaklarda kaptanın ve yardımcı pilotun iki ayrı gyro göstergesi var ama isterseler uçuş sırasında ikisini de bir gyroya baglayabilirler. (Biri bozuldunda sağlam olana bağlamak için alınmış bir önlem)

Kaza yapan uçağın da gyro göstergelerinden biri bozulmuş ve iki gyro göstergesini de bozulan gyro yerine sağlam gyroya bağlamak istemişler ama tam terini yapıp iki gyro göstergesini de bozuk gyroya bağlamışlar.

Otomatik pilottan çıkan uçağı elle uçururken bozuk gyro uçağın saga sola yatışlarını göstermemiş ve sola yatmalarına rağmen gyro hala aynı seviyede göstermiş, pilotlar gyro hala düz gösterdiği için uçağı daha da fazla sola yatırmışlar ve sonunda iyice sırt üstüne dönüp kontrolü yitirerek uçağı düşürmüşler.

Bangkok'da Düşen Boeing 767 (Lauda Air)

Tarih                     : 26 Mayıs 1991

Rota                     : Bangkok - Viyana

Şirket                   : Lauda Air

Uçak Modeli          : Boeing-767

Kaza Yeri              : Bangkok’un 167 km ötesinde bir ormana düşüyor.

Ölü Sayısı             : 223 (213 yolcu 10 mürettebat)

Bu bir Boeing 767 model uçağın ilk kazası.

Uçaklarda ters tepki sistemi var. (thrust reserver system)

Thrust Reserver System: Uçağın inişte pist mesafesi içinde durmasını sağlayan tekerlek frenleridir. Ancak ıslak, buzlu ve karla kaplı pistlerde tekerlek fren verimi düşer. Lastik ve pist yüzeyi arasındaki sürtünme azalır. Sonuçta uçağın tekerlek frenleriyle durdurulabilmesi için daha uzun piste gerek vardır. Ancak bir pisti o an için uzatmak mümkün olamayacağı için, uçak üzerinde ek frenleme sistemlerine ihtiyaç vardır. Bu amaçla ters tepki sistemi kullanılmaktadır. Ters tepki sistemi, uçakta ek frenleme sağlar. Egzoz gazlarını ters yöne saptırır. Uçağın hareket yönünün tersi yönde bir kuvvet oluşur.

Bangkok’dan kalkan uçak havada seyrederken kendiliğinden ters tepki sistemini açıyor. Ters tepki sisteminin açıldığı motorun olduğu kanatta %25’e kadar kaldırma kuvveti kaybı yaşanıyo ve uçak o kanat üzerine doğru yan yatıyo. Pilotlar kontrolü kaybediyor ve uçak düşüyo.

Aslında Boeing firması uçağı üretirken ters tepki sisteminin havadayken açılması durumunda ne olacağını test ediyor ve bunun büyük bir problem yaratmayacağına karar veriyor. Ancak sonradan ortaya çıkıyor ki bu testler daha düşük irtifa ve hızda açılması durumunu incelemiş. Ama Bangkok’dan kalkan 767 test ortamındakinden daha yüksek irtifa ve hızda. Yani bu hız ve irtifada ters tepki sisteminin açılması ölümcül sonuçlar (catastrophic) doğurabiliyor.

Kazanın sebebi anlaşıldığında, bu sivil havacılık için büyük bir keşif oluyor. Thrust reverser system tasarımları tekrar gözden geçiriliyor.

Mevcut durumda sistemin açılabilmesi iki vananın açılmasına bağlı. (Yalıtım vanası ve Kontrol vanası) Anlaşılıyor ki bu iki vana yanlışlıkla (buna iki vananın kablolarının aynı anda kısa devre yapması sebep olabilir) açılabilir. Bu riski düşürmek için yeni tasarımlarda bu iki iç vana dışında bir de motorun dış yüzeyine mekanik kilitler konuyor.